در 16 آذر سال 1332 بعد از کودتای 28 مرداد، سه دانشجو به نام‌های مصطفی بزرگ نیا، احمد قندچی و مهدی شریعت رضوی به دلیل اعتراض  به دیدار رسمی ریچارد نیکسون معاون رئیس جمهور وقت ایالات متحده آمریکا و از سرگیری دوباره روابط ایران با بریتانیا در دانشگاه تهران توسط رژیم شاهنشاهی به شهادت رسیدند.

شرح واقعه روز دانشجو

پس از سقوط حکومت رضاشاه پهلوی در اوایل دهه 1320 شمسی، فضای سیاسی بازتری برای افراد بخصوص دانشجویان دانشگاه تهران به وجود آمد. در آن دوران  حزب توده دارای نفوذ و قدرت بالایی در میان دانشجویان بود. به طوری که طبق نتایج گزارشات گوناگون، بیش از نیمی از دانشجویان دانشگاه تهران هوادار و عضو حزب توده بودند. ولی در دوران نخست وزیری محمد مصدق که با محبوبیت جبهه ملی همراه شد، نقش و تاثیر حزب توده در بین دانشجویان کم کم نقش باخت.

سازمان‌های سیاسی تشکیل دهنده جبهه ملی تحت عنوان نهضت مقاومت ملی برای دوره کوتاهی بعد از کودتای 28 مرداد 1332( کودتایی که با هدف سرنگونی دولت قانونی محمد مصدق  با طرح و حمایت اجرایی و مالی سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا(S.I.S)، آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا، بخشی از ارتش شاهنشاهی ایران، حمایت طرفداران محمدرضا پهلوی و  کمک مخالفان محمد مصدق مانند سید ابوالقاسم کاشانی در 28 مرداد 1332 رخ داد)  دست به مقاومت سیاسی زدند.

همچنین در پاییز همین سال در دانشگاه تهران اعتراضات پراکنده‌ای از جمله 16 مهر و 21 آبان برای اعتراض به محاکمه محمد مصدق شکل گرفت. پس از این وقایع بعد از گذشت چند هفته، خبر شکل گیری دوباره روابط بریتانیا و ایران که در زمان نخست وزیری دکتر مصدق قطع شده بود و همچنین دیدار رسمی ریچارد نیکسون معاون ریاست جمهوری آمریکا به طور رسمی اعلام شد. این اخبار بهانه لازم برای اعتراضات را فراهم کرد. سپس در تاریخ 14 آذر، دانشجویان فعال به پیروی از نهضت مقاومت ملی  با شروع سخنرانی، جو دانشگاه تهران را دچار ناآرامی کردند. برای پیشگیری از هرگونه اقدامات بعدی دانشجویان، دولت وقت سرکوب اعتراضات را شروع کرد.

نیروهای ویژه ارتش و سربازان با حمله به کلاس‌های درس دانشگاه، دانشجویان زیادی را زخمی و بازداشت کردند. در دانشکده فنی دانشگاه تهران، نیروهای امنیتی با شلیک به سه دانشجو حقوق به نام‌های  مصطفی بزرگ نیا، احمد قندچی و مهدی شریعت رضوی موجب مرگ آنها شدند. در 17 آذر نیکسون به ایران آمده بود. در حالی که نیروهای نظامی، دانشگاه تهران را تحت اشغال خود درآورده بودند، دکترای افتخاری رشته حقوق را کسب کرد. رخداد های آذر 1332 در واقع واکنش دولت، به هدف سرکوب کودتا و دیگر فعالیت‌های دانشجویان بود.

روز دانشجو و تاریخ آن روز
نام گذاری به عنوان روز دانشجو

توسط کنفدراسیون دانشجویان ایرانی خارج از ایران که مرکز اجتماع مخالفان رژیم پهلوی بودند، روز 16 آذر به نام روز دانشجو نام گذاری شد. هر ساله دانشجویان در روز 16 آذر اعتصابات دانشجویی تشکیل می‌دادند. به نوعی این روز به سنجش مناسبی برای ارزیابی میزان خشم و نفرت از حکومت و رژیم شاهنشاهی و نفوذ مخالفان در میان روشنفکران تبدیل شد. روز 16 آذر از آن زمان تا به الان، اهمیت بسیاری در کشور ایران دارد. هر سال این روز گرامی داشته و دانشجویان، دیدگاه‌های سیاسی خود را مطرح می‌کنند.

دکتر علی شریعتی در وصف سه شهید دانشجوی روز 16 آذر 1332 مینویسد:

شریعتی این سه یار دبستانی که هنوز مدرسه را ترک نگفته‌اند. هنوز از تحصیلشان فراغت نیافته‌اند. نخواستند همچون دیگران کوپن نانی بگیرند. از پشت میز دانشگاه به پشت پاچال بازار بروند و سر در آخور خویش فرو برند. از آن سال، چندین دوره آمدند و کارشان را تمام کردند و رفتند. اما این سه تن ماندند تا هر که را می‌آید، بیاموزند، هر که را می‌رود، سفارش کنند. آنها هرگز نمی‌روند، همیشه خواهند ماند، آنها شهیدند. کاشکی می‌توانستم این سه آذر اهورایی را با تن خاکستر شده‌ام بپوشانم. اما نه، باید زنده بمانم و این سه آتش را در سینه نگاه دارم.

دیدگاهتان را بنویسید

جستجو در سایت

درحال بارگذاری ...

کتابی که دنبالشی رو پیدا نکردی؟